ESB - nei eða já?

Núna rétt á eftir, laugardaginn 6. feb. kl. 12:45 fer í loftið útvarpsþátturinn ESB - nei eða já? Þetta er fjórði þátturinn og verða gestir að þessu sinni Katrín Júlíusdóttir, iðnaðarráðherra og Vigdís Hauksdóttir, alþingismaður.

Með mér verður Andrés Jónsson, formaður Almannatengslafélagsins sem hleypur í skarðið fyrir Frosta sem er í stuttu fríi. Þátturinn er að reyna að svara stærstu spurningu Íslandssögunnar, ESB - nei eða Já? og fær til sín gesti sem eru ósammála um svarið eða sérfræðinga á þessu sviði. 

Þátturinn er á Útvarpi Sögu FM 99,4. 

Viðsnúningur Samfylkingar í Icesave eykur samstöðuna

Viðsnúningur Samfylkingar í Icesave, sbr. mjög góða grein Kristrúnar Heimisdóttur í Fréttablaðinu í dag, er ánægjulegur og vonandi ávísun á aukna samstöðu fjórflokksins í málinu og betri útkomu. Í þessu samhengi rifja ég upp blogg mitt frá 17. janúar um góða grein Hallgríms Helgasonar, rithöfundar, um Icesave.

Þennan viðsnúning má þakka þeim tugþúsundum Íslendinga sem skrifuðu undir áskorun á forsetann að vísa Icesave lögunum til þjóðarinnar og Ólafi forseta fyrir að taka áskoruninni. Lýðræðið hefur kannski sigur að lokum? Hver veit?

Paul Krugman um spænska harmleikinn: Evran meginorsök atvinnuleysisvanda Spánar

Paul Krugmann, prófessor við Princeton háskóla, segir í nýlegu bloggi sínu, spænski harmleikurinn, að hrikalegur atvinnuleysisvandi Spánar (tæp 20%) sé tilkomin vegna evrunnar en Spánn ásamt svokölluðum PIIGS eiga við mikinn efnahagsvanda að stríða.

Ástæðan liggi í því að myntsvæði þurfi ávallt að byggja að lágmarki á sveigjanlegum vinnumarkaði og miðstýrðum fjárlögum. Hvorugt er til staðar á evrusvæðinu.

So what happened? Spain is an object lesson in the problems of having monetary union without fiscal and labor market integration. 

Krugman rifjar upp að fyrir efnahagshrunið hafi skuldir hins opinbera á Spáni verið ásættanlegar og að afgangur hafi verið á fjárlögum. En hvað gerðist?

Jú, gífurleg bólumyndun varð í hagkerfi Spánar drifin af húsnæðisbólunni sem orsakaðist af gríðarlegu fjármagni sem kom m.a. frá Þýskalandi vegna styrks evrunnar og lágra vaxta. Lágu vextirnir hentuðu ágætlega fyrir Þýskaland og Frakkland en þeir ýktu húsnæðisbóluna á Spáni.

Þrátt fyrir gríðarlegan innflutning á vinnuafli frá öðrum löndum þá hækkuðu laun langt um fram getu hagkerfisins til lengri tíma (merkilegt í sjálfu sér því laun á Spáni eru með því lægsta sem þekkist í evrulandi). Þegar bólan, sem sköpuð var með lágum vöxtum evrunnar, springur með hvelli og hagkerfið hrynur þá er nánast enginn sveigjanleiki í færslu vinnuaflsins frá Spáni og til annarra landa.

Þá standa menn frammi fyrir því að þjóðartekjurnar duga ekki fyrir launum allra vinnandi manna. Þá er tvennt til ráða. Lækka raunlaun með gengisfellingu gjaldmiðilsins eða lækka raunlaun með uppsögnum og meðfylgjandi atvinnuleysi. Þar sem Spánverjar ráða ekki yfir eigin mynt þá er atvinnuleysið eini kosturinn.

If Spain had its own currency, this would be a good time to devalue; but it doesn't.

The point is that this has nothing to do with a spendthrift government; what's happening to Spain reflects the inherent problems with the euro, which now more than ever looks like a monetary union too far. 

Hagfræðingurinn og nóbelsverðlaunahafinn Joseph Stieglitz sagði þegar hann kom hingað til lands eftir Hrunið að atvinnuleysi væri mesta sóun auðlinda og því skyldi allt gert til að stemma stigu við því.

Margir myndu þá segja hvort atvinnuleysi sé ekki gríðarmikið á Íslandi. Jú, í sögulegu samhengi en í engu samræmi við hið gríðarlega kerfishrun sem varð í október 2008. Evrusvæðið er ágætt til samanburðar því þar er atvinnuleysi 10% en um 8,6% hér á landi. Og Spánn eins og áður segir með tæp 20%.

Þetta þýðir einfaldlega að með því að láta frá okkur gjaldmiðilinn þá látum við frá okkur eitt af okkar hagstjórnartækjum. Sumir myndu jafnvel segja að það væri gott enda misfórst íslenskum stjórnvöldum og stofnunum að nýta þetta tæki á réttan hátt undanfarin ár.

En þá er líka mikilvægt að halda ekki leyndu því sem kemur í staðinn þ.e. þegar þjóðartekjur okkar hreyfast úr takti (t.d. aflabrestur) við stóru löndin í Evrópu þá eru einu hagstjórnartækin sem við eigum eftir - atvinnustig og ríkisútgjöld.

Afgangur af vöruskiptum

Hagar: Efla þarf rétt minni hluthafa og styrkja lög um innherjaviðskipti áður en almenningur fer að kaupa aftur hlutabréf

Ég tek undir að líklega er besta leiðin sem stjórn Arion banka velur að setja Haga á markað. En stöldrum samt aðeins við. Þarna er hætta á ferðum.

Litlir hluthafar almenningshlutafélaga og annarra félaga er algerlega varnarlaus gagnvart meirihlutavaldi. Því þarf að breyta áður en almenningur er hvattur til að taka þátt í hlutabréfakaupum.

Við höfum horft upp á gríðarlega misnotkun innherjaupplýsinga og misnotkun meirihlutavalds í almenningshlutafélögum hér á landi undanfarin ár sem átti sinn stóra þátt í Hruninu. Ég vona að þetta verði lagað áður en almenningur verður vélaður aftur til að taka þátt.

Bara sú einfalda regla sem víðast gildir í löndum í kringum okkur að þegar einn aðili hefur náð 1/3 hlutafjár þá skal hann bjóða öðrum hluthöfum tilboð í restina hefur ekki náðst inn í lög hér á landi. Hér er miðað við 40% og ýmsar leiðir reyndar til að sniðganga það hlutfalls eins og dæmin sanna.

Umræða þarf að fara fram um þessa hlið mála og síðan þarf löggjafinn að setja sér metnaðarfull markmið í þessa veru og innleiða lög og reglur sem hafa hag litla hluthafans að leiðarljósi. Þetta er kærkomið tækifæri fyrir Viðskiptaráð að herjast fyrir þessu.

Hagar í Kauphöllina

The show must go on. Heimsmet í bjartsýni

Í den, kannski enn, voru vinsælir brandarar um hámark bjartsýninnar en líklega höfum við Frosti slegið heimsmetið í bjartsýni. Þátturinn okkar Frosta, ESB - nei eða já? er á dagskrá á sama tíma og leikur íslands við Frakka stendur yfir.

Kannski er það understatment of the year að segja að það verði krefjandi verkefni að laða að hlustendur að útvarpsþætti um ESB á sama tíma og Íslendingar keppa við fyrrum heimsmeistara Frakka um réttinn til að leika um gullið.

The show must go on og þátturinn byrjar á Útvarpi Sögu kl. 12:45 og gestir verða Styrmir Gunnarsson og Jón Baldvin Hannibalsson.

Andinn er einstakur í liðinu

Visthæft skref: Katrín iðnaðarráðherra afhendir 10 vetnisrafbíla

Það var mikil ánægja að fá Katrínu Júlíusdóttur, iðnaðarráðherra, til að koma í Brimborg og afhenda 10 Ford Focus vetnisrafbíla til nýrra notenda. Bílarnir eru hluti af stóru verkefni sem Íslensk Nýorka stendur að ásamt Brimborg um prófanir á þessari nýju tækni við erfiðar, íslenskar aðstæður.

Athöfnin gekk vel og hófst kl. 14 þar sem ég hélt stutta ræðu, Jón Björn Skúlason, framkvæmdastjóri Íslenskrar Nýorku hélt síðan tölu. Þar staðfesti Jón Björn að fyrirtækið hefði fengið góðan styrk frá ESB til að vinna að enn frekari rannsóknum.

Katrín tók síðan við og upplýsti að ráðuneyti hennar ynni nú að orkuskiptiáætlun þar sem lögð væri áhersla á notkun hreinnar, innlendrar og endurnýjanlegrar orku í samgöngum en lagði jafnframt áherslu á að markaðurinn yrði að sjá um að velja hagkvæmustu tæknina. Rétt mat hjá ráðherranum.

Síðan afhenti ráðherra lyklana til ánægðra notenda og tók síðan góðan rúnt á einum Ford vetnisrafbílnum. Með ráðherranum í bíltúrnum var fulltrúi bandaríska sendiráðsins sem er einstaklega ánægður með framtakið en þess má geta að bílarnir koma einmitt beint til Íslands úr verkefni á vegum Department of Energy (DOE).

Hér fyrir neðan er svo ræðan sem ég hélt af þessu tilefni.

Mig langar að byrja á því að bjóða hæstvirtan ráðherra, Katrínu Júlíusdóttur og aðra gesti velkomna.

Ég heiti Egill Jóhannsson og er forstjóri Brimborgar. Það er með mikilli gleði sem við, starfsfólk Brimborgar, tökum á móti ykkur hér í dag. Fyrir okkar hönd vil ég segja nokkur orð áður en ég gef Jóni Birni frá Íslenskri Nýorku og hæstvirtum ráðherra sem mun afhenda bílana, orðið.

Það er rétt um mánuður síðan Ford Focus vetnisrafbílarnir komu til landsins. Þeir hafa hlotið verðskuldaða athygli langt út fyrir landsteinana enda eru það stór tíðindi að stærsti vetnisrafbílafloti Evrópu sé staðsettur á Íslandi.

Stór tíðindi komu einnig frá loftslagsráðstefnunni í Kaupmannahöfn á sama tíma þar sem aðildarríki skuldbundu sig ekki til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, þvert á það sem vonir manna stóðu til um.

Við uppskárum ríkulega fyrir að sýna gott frumkvæði og við gleðjumst yfir því að jákvæðar fréttir berist til umheimsins frá Íslandi annað slagið. Reyndar teljum við almennt að ástæða sé til bjartsýni. Ísland býr nefnilega yfir gríðarlegum tækifærum til að láta að sér kveða, t.d. í vetnisrannsóknum. Við eigum möguleika á að verða fyrsta alvöru vetnissamfélagið í heimi ef við aðeins vinnum saman í átt að því markmiði.

Ford hefur sýnt okkur traust og veitt okkur tækifæri til að sýna hvað í okkur býr. Ford er ennfremur einn stóru bílaframleiðendanna sem hyggst bregðast við snögglega og draga úr losun með nýrri tækni. Fleiri framleiðendur munu vonandi fylgja í kjölfarið.

Við getum lagt okkar af mörkum svo hægt verði að breyta því hvernig við hugsum um bíla, og svo loks breyta því hvernig við notum þá. Bílaiðnaðurinn hefur þegar stigið skref sem kalla á öra þróun. Næsta skref krefst þess að bílaframleiðendur, olíufélög, raforkudreifendur og ríkisstjórnir leggist á eitt og byggi upp dreifingarkerfi fyrir vetni.

Í ljósi þessa hafa sjö stærstu bílasamsteypurnar, þar á meðal Ford, lýst því yfir að vetnisrafbílar væru tilbúnir fyrir neytendamarkað. Stefnt er að því að bílarnir fari í fjöldaframleiðslu jafnvel innan fimm ára.

Ford leggur mikla áherslu á þróun brunahreyfilsins á meðan við bíðum eftir því að vetnisrafbílarnir komi á markað og dreifikerfi komist á laggirnar. Þannig hefur Ford t.d. unnið að betri nýtingu eldsneytis, hannað hagkvæmari gírkassa, innleitt start/stop tækni í fleiri bíla, þróað léttari efni og ýtt undir notkun annarra orkugjafa en bensíns eða dísils. Allt getur þetta stuðlað að minni útblæstri og minni eyðslu.

Vetni er orkuberi líkt og rafgeymir. Hinsvegar henta vetnisrafbílar íslenskum aðstæðum einstaklega vel. Landið er ríkt af endurnýjanlegri orku en um leið erfitt yfirferðar og stórt. Því þurfa visthæfir bílar að vera öflugir og með langt akstursdrægi. Vetnisrafbílar sameina þetta tvennt á ákjósanlegan hátt.

Heimsþörfin á nýrri og visthæfri samgöngutækni er knýjandi. Bíllinn verður ódýrt og sveigjanlegt samgöngutæki næstu áratugina líkt og hann hefur verið síðustu 100 árin.

Fjöldaframleiddir visthæfir bílar gætu skipt sköpum fyrir efnahagsþróun Íslands enda búum við yfir einstakri auðlind - hreinni og endurnýjanlegri orku! Gangi þessi þróun eftir mun íslenska þjóðarbúið njóta góðs af með aukinni verðmætasköpum og gríðarlegum sparnaði á gjaldeyri, sem ella hefði farið í innflutt eldsneyti. Er þá ótalinn sá mikli ávinningur sem vetnisrafbílavæðing gæti fært jafnt mannfólki sem og náttúru Íslands.

Það er þessi hreina orka sem virkar sem mikið aðdráttarafl á þá sem vinna að þróun umhverfisvænni samgangna. Samstarf sem þetta er því afar mikilvægt þeim sem sjá fyrir sér nýja tækni framtíðarinnar.

Með því að taka af fullri alvöru þátt í verkefnum sem þessum getum við saman stigið visthæf skref og sýnt umheiminum hvers við erum megnug og verið fyrirmynd enn á ný.

Ráðherra afhenti 10 vetnisrafbíla

Ferðabransinn á mikilli siglingu

Skv. frétt mbl.is þá bendir allt til þess að gjaldeyristekjur af erlendum ferðamönnum hafi aukist gríðarlega og er það vel og í samræmi við mína upplifun á síðasta ferðasumri.

Ólöf Ýrr Atladóttir, ferðamálastjóri, vitnar til áætlunar Hagstofu Íslands og segir útlit fyrir að gjaldeyristekjur verði um 155 milljarðar í stað 109 milljarða á árinu á undan. Að teknu tilliti til gengis- og verðlagsáhrifa samsvarar þessi breyting liðlega 20% raunaukningu.     

Og allt bendir til þess að þetta ár verði jafnvel enn betra og hvað rekstur Dollar Thrifty bílaeigunnar varðar þá eru bókanir ótrúlega sterkar. Mjög spennandi.  

Ferðaþjónustan skilaði 20% meiri gjaldeyri

Evran er mistök, segir Paul Krugman, prófessor við Princeton háskóla

Paul Krugman, prófessor við Princeton háskóla, telur að innleiðing evrunnar hafi verið mistök þar sem vinnumarkaðurinn innan ESB sé ekki nægjanlega sveigjanlegur milli landa og fjárlög ekki miðstýrð eins og í USA þegar efnahagsleg áföll skella á eins og núna.

"Europe lacks both the centralized fiscal system and the high labor mobility. (Yes, some workers move, but not nearly on the US scale)."

Við horfum á vandamálið í hnotskurn í Grikklandi, Írlandi og Spáni sem eru algerlega úr takti við evrusvæðið í heild og hafa ekki efnahagstólin til að laga sig að nýju umhverfi og enda því í efnahagslegu svartholi.

"Was the euro a mistake? There were benefits - but the costs are proving much higher than the optimists claimed. On balance, I still consider it the wrong move, but in a way that's irrelevant: it happened, it's not reversible, so Europe now has to find a way to make it work."

Á sama tíma horfum við á gríðarlega hraða aðlögun Íslendinga að nýjum raunveruleika þrátt fyrir að hafa lent í margföldu efnahagsáfalli miðað við granna okkar í ESB. Ástæðan er snörp hagræðing í atvinnulífi Íslendinga sökum gríðarlega sveigjanlegs vinnumarkaður sem flytur sig hratt úr innflutningi í útflutning með dyggri aðstoð íslensku krónunnar.

Þessar pælingar Krugmanns á bloggi sínu stemma algerlega við frétt þýsku fréttastofunnar þar sem segir;

að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins óttist að gjaldmiðilssamstarfið á evrusvæðinu kunni að hrynja saman vegna þess hve samkeppnisstaða ríkjanna 16, sem nota evru sem gjaldmiðil, er mismunandi.

Það er einmitt þessi mismunur á hagkerfum mismunandi landa sem menn óttast við upptöku evru hér á landi. Evran fylgir algerlega hagsmunum stóru þjóðanna innan ESB og þá sérstaklega stærsta efnahagsveldisins, Þýskalands. Hagkerfi okkar sveiflast nánast aldrei í sama takti og það þýska og því er líklegt að evran verði alltaf rangt skráð í samhengi við efnahagslega hagsmuni Íslendinga.

Óttast að evran hrynji

Fyndið slúður: Bauhaus húsið fullt af bílum

Slúðurrannsóknir geta verið skemmtileg tómstundaiðja.

Sú saga hefur gengið ansi lengi að Bauhaus húsið sé fullt af notuðum bílum sem hafa verið teknir af fólki sem ekki gat greitt af bílalánum. Ég heyrði þessa sögu fyrst vorið 2009 og það nokkrum sinnum. Það gekk svo langt að blaðamaður á stóru dagblaði hringdi í mig og spurði mig hvort ég vissi til þess að þetta væri rétt.

Ég hafði nú ekki mikla trú á sögunni en sagði við blaðamanninn hvort ekki væri einfaldast að keyra þangað upp eftir og kíkja inn sem ég og gerði. Enginn þeirra sem bar söguna áfram virðist hafa gert það því húsið var auðvitað galtómt. Ekki eina skrúfu að sjá þarna inni - hvað þá heilu bílana.

Núna á föstudaginn kom til mín maður og bar upp þessa sögu og hafði áreiðanlegar heimildir því hann þekkti mennina sem störfuðu við það að keyra bílana upp í Bauhaus húsið. Forvitni mín var vakin aftur. Ég tók því smá rúnt í dag upp að Bauhaus húsinu. 

Og viti menn. Engir bílar. Vegir slúðursins eru órannsakanlegir.

Icesave þjóðaratkvæði: Segjum NEI þar til blæðir úr tungunni

Íslensk þjóð má alls ekki gefast upp undan þunga áróðursstríðsins og hótana um efnahagslegt svartol heldur verður að standa fast í lappirnar og segja NEI, þar til blæðir úr tungunni, við Icesve í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem fram fer 6. mars.

Enginn dregur dul á það að á meðan Icesave er ekki í höfn þá þurfum við að herða sultarólina en það er gjaldið sem við erum tilbúin að greiða svo Icesave málið verði leyst þannig að framtið barna okkar verði betri. 

Spurningin er:

Viljum við segja já fyrir skammtímaávinningin af því að losna við tímabundin óþægindi af Icesave og taka samt á okkur ofur-vaxtagreiðslur upp á 40 milljarða á ári eða viljum við freista þess að berjast gegn óréttlætinu sem felst í samningnum, segja NEI, í þeirri von að umheimurinn sjái óréttlætið og komi á sátt sem við getum sætt okkur við fyrir hönd framtíðar barna okkar.

Mitt svar er auðvitað: Nei við Icesave. Nei og aftur Nei þar til blæðir úr tungunni. 

Í útvarpsþætti á Útvarpi Sögu í vikunni (miðvikudag 20. janúar) lenti ég í harðri umræðu við Jón Baldvin Hannibalsson og þáttarstjórnandann Höskuld Höskuldsson sem harðir héldu því fram að við ættum að borga Icesave því fyrri stjórnvöld væru búinn að samþykkja það.

Ég benti þeim góðfúslega á að hvort sem það væri rétt hjá þeim eða ekki (var reyndar ekki sammála þeim hvað það varðar) þá hefði þjóðin með áskorun sinni til forsetans einmitt verið að setja stjórnvöldum stólinn fyrir dyrnar og segja;

Stjórnvöld, fyrri og núverandi, gerðu mistök en við ætlum að gefa ykkur annað tækifæri. Hysjið upp um ykkur buxurnar, farið aftur á byrjunarreit, sættist við stjórnarandstöðuna, setjið ykkur samningsmarkmið sem tryggja hagsmuni Íslands og skipið fagmenn í nýja samninganefnd.

Þetta eru einföld og skýr skilaboð frá íslensku þjóðinni. Mér sýnist á öllu að stjórnvöld og stjórnarandstaða séu alveg að kveikja á perunni og ég er ekki frá því að Bretar, Hollendingar og ESB séu jafnvel búnir að átta sig. Íslenska þjóðin verður ekki knésett í málinu fyrr en í fulla hnefana.

Erlent ríki kannar sáttagrundvöll

Icesave: Snilldarbrella Hallgríms

Allar kannast við það á lífsleiðinni að hitta fólk sem getur ómögulega innleitt hugmyndir, jafnvel ábatasamar fyrir það sjálft, nema það eigi þær sjálft. Lausn þeirra sem starfa með þessu fólki er að bíta á jaxlinn og búa svo um hnútana að viðkomandi haldi að hann eigi hugmyndina. Og setja svo innleiðinguna í gang. Allir hagnast og umræddur getur baðað sig í sviðsljósinu í smá tíma. Small price to pay.

Þetta kom upp í hugann þegar ég las góða grein Hallgríms Helgasonar um Icesave, hvers vegna málið er í þeim hnút sem það er og mögulega lausn málsins. Nákvæmlega allt í greininni hefur löngu verið lagt til og sumt af tillögunum eru meira  en árs gamlar og hafa verið í umræðunni svo mánuðum skiptir og margar þeirra má jafnvel finna hér á þessu bloggi og auðvitað víðar í samfélaginu.

Snilldin í grein Hallgríms er að hann er einmitt að láta líta út eins og Samfylkingin sé að fá þessar hugmyndir núna og þar sem sá flokkur er við völd þá er líklegra að þær verði að veruleika. Þetta er auðvitað ekki einskorðað við Samfylkingu heldur viðvarandi vandamál hjá fjórflokknum og á rætur að rekja til svokallaðrar sandkassapólitíkur þar sem línan er ekki hagsmunir Íslands heldur sérhagsmunir flokksins og næstu kosningar.

Þetta er því snilldarbrella hjá Hallgrími en endilega haldið þessu bloggi fyrir ykkur, lesendur góðir, því allar tillögurnar eru lyklar að lausn málsins og við viljum endilega að allir geti sameinast um þær.

Nýr útvarpsþáttur á Útvarpi Sögu: ESB - Nei eða Já?

Jæja, þá er maður endanlega búinn að stökkva í djúpu laugina. Nú er ég ásamt Frosta Sigurjónssyni kominn með minn eiginn útvarpsþátt. Við ætlum að vera á Útvarpi Sögu FM 99,4 á morgun, laugardaginn 16. janúar kl. 12:45 til 14:00 og leita að rökum með eða á móti spurningunni ESB - nei eða já? Í þættinum á morgun verður áherslan á lýðræðið í ESB, þróun þess og stjórnskipulag.

Við fáum til okkar góða gesti, annar með ESb og hinn á móti ESB og auðvitað verðum við með getraun þar sem íslensk hönnun frá Dogma verður í boði fyrir 5 heppna og áhugsama hlustendur. Nú er um að gera að hlusta og hreppa velheppnaða, íslenska hönnun, frá Dogma og gerast aðdáandi á Fésbókinni.

Nánar um þáttinn á Fésbók þáttarinns ESB - Nei eða Já? sem er líklega ein stærsta spurning Íslandssögunnar.

Betra en að deyja úr þorsta